📌مهرگان؛ جشن سقوط ضحاک و پاسداشت پیروزی نور بر تاریکی
♦️از آن هنگام که فریدون فرخ، ضحاک ستمپیشه را به قول فردوسی حکیم «به کوه دماوند کردش به بند» تا رنج و سیاهی را از رخسار ایران و ایرانیان بزداید، آیینی در حافظه جمعی مردمان این سرزمین ماندگار شد که «مهرگان» نام دارد. جشنی به پاسداشت عدالت، مهر و برابری در هنگامه اعتدال پاییزی.
این جشن که پس از نوروز و اعتدال بهاری، دومین مناسبت شادمانه ایرانیان است و سال گذشته در فهرست میراث معنوی سازمان یونسکو ثبت جهانی شد، در سراسر طول تاریخ این پیام ژرف را یادآور شده است که ظلم و ستم هرگز ماندگار نخواهد بود و ضحاک سرانجام به زنجیر کشیده میشود.
ریشهها و خاستگاه مهرگان
مهرگان در اصل جشنی است برای ستایش ایزد «مهر» یا «میترا»؛ ایزدی که پاسدار پیمان و راستی، نگهبان دوستی، نماد خورشید و روشنایی، و ضامن عدالت در فرهنگ ایران باستان بود. در اوستا، مهر ایزد ناظر بر پیمانها و نگاهبان راستی معرفی میشود.
پیشینه برگزاری جشن مهرگان در تاریخ اساطیری ایران طبق روایت فردوسی حکیم به روزگار فریدون و کاوه آهنگر بازمیگردد. برخی منابع گفتهاند خاستگاه مهرگان، هنگامه به بند کشیده شدن ضحاک بر فراز کوه دماوند است و برخی دیگر از جمله فردوسی موعد تاجگذاری فریدون را سرآغاز جشن مهرگان میدانند. برخی نیز بر این باورند که فریدون در همان روز که ضحاک را به سزای اعمالش رساند تاجگذاری کرد.
فردوسی درباره این جشن چنین سروده است:
فریدون چو شد بر جهان کامگار / ندانست جز خویشتن شهریار
به رسم کیان تاجوتخت مهی / بیاراست با کاخ شاهنشهی
به روز خجسته سر مهرماه / به سر برنهاد آن کیانی کلاه
زمانه بیاندوه گشت از بدی / گرفتند یک سر ره ایزدی
می روشن و چهرهی شاه نو / جهان گشت روشن سر ماه نو
بفرمود تا آتش افروختند / همه عنبر وزعفران سوختند
پرستیدن مهرگان دین اوست / تنآسانی و خوردن آیین اوست
زمان برگزاری جشن مهرگان
درباره موعد دقیق برگزاری جشن مهرگان در میان پژوهشگران و حتی در منابع کهن، اختلافنظر وجود دارد. برخی چون فردوسی و ناصرخسرو، مهرگان را در آغاز ماه مهر و همزمان با اعتدال پاییزی دانستهاند؛ روزی که شب و روز برابر میشود و طبیعت نشانی از تعادل و هماهنگی مییابد. این دیدگاه با کارکرد کشاورزی جامعه ایرانی نیز همخوان است، چرا که سال زراعی از آغاز پاییز شروع میشده و در پایان تابستان خاتمه مییافته است. از همینرو، نامگذاری نخستین ماه فصل پاییز به «مهر» نیز بیارتباط با این معنا نیست و در روزگارانی حتی آغاز سال نو با ابتدای پاییز سنجیده میشده است.
بیشتر بخوانید…
سایه رحیمی
@indypersian
